25 Soruda Su ve Sağlık

ttb-150x150

1. Sağlıklı su ne anlama gelmektedir?

İnsan sağlığına zararlı olabilecek mikroorganizmaları ve kimyasalları içermeyen ancak sağlık için gerekli mineralleri yeterli ve dengeli miktarda içeren renksiz, kokusuz ve berrak olan su SAĞLIKLI sudur (1).

2. Güvenli su ne anlama gelmektedir?

GÜVENLİ su ise sağlığa zarar verebilecek bütün kirleticilerden arındırılmış sudur (1).

3. “İçilebilir” ve “kullanılabilir su” arasındaki fark nedir?

Böyle bir fark olmaması; içilebilir ve kullanılabilir suyun nitelik olarak birbirinin aynısı olması uygun olur. Toplumda “içme” ve “kullanma” sularının birbirlerinden farklı olabileceği gibi bir algı oluşmuştur, ancak kullanılabilir suyun da sağlık açısından risk teşkil etmemesi gerekir (2).

4. İçilebilir ve kullanılabilir su ile ilgili uyulması gereken standartlar var mıdır?

EVET. Bu standartlar “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik” kapsamında belirtilmiştir(3).

5. Suyun yeterli olması ne anlama gelir?

İçme ve kullanma suyu için “yeterlilik” kavramı farklıdır. Bir birey sağlık açısından günde normal şartlarda 1,5-2 litre temiz su içmelidir. Mevsimsel özellikler, hastalık varlığı gibi diğer faktörler bu miktarı değiştirebilir.

Kullanma açısından ise “yeterlilik” uluslararası standartlarla belirlenmiştir. Ancak; küresel iklim değişiklikleri, kuraklık gibi durumlar bu standartların değiştirebilir.

6. Şebeke suyunun sağlıklı olması ne anlama gelmektedir? Yemekte, ev temizliğinde, banyo yaparken, vb. kullanılan şebeke suyunun sağlık açısından riskleri olabilir mi?

Şebeke suyu genel olarak içme, yemek yapma, temizlik ve diğer evsel amaçlar ile, gıda maddelerinin ve diğer insani tüketim amaçlı ürünlerin hazırlanması, işlenmesi, saklanması amacı ile kullanılmaktadır. Şebeke suyu sağlıklı olmalıdır “hastalık yapan mikroorganizmaları ve insan sağlığına zararlı olabilecek kimyasalları içermemelidir”. Şebeke suyu yemek ve diğer gereksinimler için de tüketildiği için, sularda bulunan ve sağlık sorunlarına neden olan sorunlar risk oluşturabilir(3).

7. Şebeke sisteminden kaynaklı oluşan su kirliliğinden dolayı sağlık sorunları yaşanır mı?

Şebeke hattında kullanılan boruların eskimesi, ömrünü tamamlaması dolayısıyla borularda meydana gelecek bozukluklar sonucu suların yapısında tadında ve renginde değişiklikler oluşabilir. Ayrıca şebeke hattındaki bozukluklardan şebeke suyuna dış ortamdan sızıntılar bulaşabilir. Bu da suların kirlenmesine neden olarak sağlık sorunlarına yol açabilir.

8. Suyla ilişkili hastalıklar hangi hastalıklardır?

Suyla ilişkili hastalıklar suyun sağlıklı ve güvenli olmadığı, suyun organik (benzen, akrilamid, vb) ya da inorganik (arsenik, kurşun, nitrat, vb) maddeler, insan ya da hayvan dışkısıyla kirlendiği durumlarda ortaya çıkar. Bu hastalıklar kısa, orta ve uzun vadede görülebilir. Bu tür hastalıklar dört temel başlıkta incelenmektedir (1,4,5) :

Subulaşık hastalıklar: Suya dışkı ve idrar bulaşması sonucu dışkı ağız yolu ile bulaşan hastalıklar, suda bulunan zehirli maddelerin yol açtığı hastalıklardır. Risk taşıyan su ile yıkanan yiyeceklerde de bulaşır.

Sudan gelen hastalıklar: İçinde asalak bulunan suyun içilmesi sonucu oluşur.

Suda yaşayan canlılarla bulaşan hastalıklar: Suda üreyen böceklerle taşınan hastalıklardır. Bu risk su yakınında üreyen sivrisinek ya da böceklerin varlığında da mevcuttur.

Sukıt hastalıklar: Su yetersizliği nedeniyle oluşan hastalıklardır.

9. Suyla ilişkili hastalıklar ne zaman görülür?

Su; insanın yaşamını sürdürebilmesi için en temel gereksinimlerden birisidir. İçecek bir şey bulamadığında insan ölümden kaçınabilmek en kötü kalitedeki suyu bile içer. Ancak bu geçici yarar sağlar çünkü kirli su çok sayıda hastalık ya da zehirlenmeye yol açabilecek kirleticileri içinde bulundurur.

10. Su kirlenir mi?

EVET. Kaynağından çıkıp kullanılacağı ana kadar en kolay ve en çok kirlenen madde sudur. Çünkü; su eritir, taşır, bırakır ve akar. Evsel atıklar, yeraltı depolama tanklarından sızıntı, tarımsal kirlenme, uygun olmayan endüstriyel uygulamalar (Özelikle petro-kimya endüstrisi), madencilik, atık kimyasalların yeraltına enjeksiyonu, aşındırıcı maddeler başlıca suyun kirlenmesine neden olan etmenlerdir. Sıcaklık kirlenmesi de su kitlesinin sıcaklığını artıran uygulamalara elektrik santrali, nükleer santrallerde suyun soğutma amaçlı kullanılmasına bağlı meydana gelebilir (2).

11. Su kirliliği nasıl saptanır?

Suyun temiz ya da kirli olduğu yapılacak analizler sonucu ortaya çıkar. Su ile ilgili başlıca bakteriyolojik, kimyasal ve diğer açılardan değerlendirme yapılmalıdır. Bu değerlendirmelerin akredite laboratuarlar tarafından yapılması gerekir.

12. Su kirliliğinin kriterleri nelerdir? (1,3,4)

Su kirliliğinin değerlendirilmesinde öncelikli olarak suyun iletkenliği, pH’sı, sıcaklığı, içinde bulunan katı maddeler, oksijen gereksinimi, nitratlar, fosfatlar, bazı bakteriler incelenmelidir.

13. Toplumdaki herhangi bir birey su kirliliğini gözleyebilir (bilebilir) mi?

Hem içme, hem de kullanma suyunun renksiz, kokusuz ve berrak olması gerekir. Kullanıcılar içme ve kullanma suyunun bu fiziksel özelliklerinin olması gerektiği bilgisinden yararlanarak gözleme dayalı bir değerlendirme yapabilirler (2).

14. Su kesintisi neden meydana gelir?

Su yetersizliği çok fazla olduğunda su kesintisi yapılabilir. Halk sağlığı yetkililerinin onayı alınmadan su kesintisi yapılmamalıdır. Su kesintisi sırasında şebekenin kirlenme riski başta olmak üzere çok sayıda halk sağlığı sorunu yaşanabilir. Mutlaka gerekli ise su kesintileri programlı olarak yapılmalı ve toplum bu konuda bilgilendirilmelidir. Amaç kişi başına temel içme ve hijyen gereksiniminin sağlanması, yaşamsal olmayan su tüketiminin azaltılmasıdır (6).

15. Su kesintisi sağlık için zararlı olabilir mi?

EVET. Su kesintisinin yarattığı öncelikli tehlike şebeke kirliliğidir. Su kesintisinden sonra şehir şebekelerinde meydana gelecek negatif basınç yüzünden, boruların ek, çatlak yerlerinden yer altı suları, kanalizasyon ve diğer pis suların su borularına sızmaları sonucu suyla bulaşan enfeksiyon sıklığında artış görülür. Su kesintisinin olduğu dönemlerde su depolarının kullanılması soruna çare gibi görülürse de durgun sularda da hastalığa neden olan mikroorganizmaların çoğalması kolaylaşmaktadır. Oluşan kirlilik genellikle; biyolojik ve kimyasal nedenlidir. Her türlü kirlenmede nedene bağlı olarak farklı salgınlar ortaya çıkabilir (6).

16. Kuraklık su kısıtlılığının nedeni olabilir mi?

Kuraklık su kısıtlılığının sadece bir nedenidir. Su kısıtlılığının diğer nedenleri ise; talebi karşılayacak planlamanın olmaması, kent suyunda kirlilik, su savurganlığı, pompaların yetersiz donanımı, şebeke suyu kaybı, vb. olabilir (6).

17. Su arıtılması neden yapılır ?

Sanayileşme, kentleşme, uygarlık düzeyinin artması gibi etkenler bir yandan ihtiyaç duyulan su miktarını attırırken, doğanın ve dolayısıyla da su kaynaklarının kirliliğini artırmakta ve kullanılacak suya arıtma işleminin uygulanmasını zorunlu hale getirmektedir. Bununla birlikte kaynağından alınan suyun arıtılması yeterli olmamakta suyu kullanıcının aldığı çeşmeye kadar güvenli ve temiz bir şekilde bireylere ulaştırmak gerekmektedir (7).

18. Su arıtılmasını kim(ler) yapar?

Suların arıtılmasından yerel yönetimler sorumludur. Sağlık Bakanlığı ise teknik danışmanlık hizmetinden sorumludur. Sağlık görevlileri başta denetim olmak üzere danışmanlık ve eğitimden sorumludur. Uzmanlaşmış birçok teknik personel de bu süreçte görev alır (7).

19. Suların içmesuyu kalitesinde arıtılmasında hangi kuruluşlar yetkilidir?

Suların arıtılması ve evlerdeki çeşmeler kadar ulaştırılması belediyelerin ve bunların su ile ilgili idarelerinin sorumluluğundadır. Ankara için bu kurum Ankara Su ve Kanalizasyon İdaresidir (ASKİ).

20. Evsel su arıtım cihazları nedir?

Kızılırmak suyu bazı parametreler yönünden Sağlık Bakanlığı içmesuyu standartlarını sağlamayan bir su yapısına sahiptir. Bu parametrelerden bazıları ancak ileri arıtma yöntemleri ile (ters osmoz, nano filtrasyon gibi) arıtılabilirler. Evlerde bulunan su cihazlarından bu özellikleri taşıyanlar ancak arıtmayı tam sağlayabilirler (9).

21. Ambalajlı su sağlıklı su anlamına mı gelmektedir? Şebeke suyundan farkı var mıdır?

HER ZAMAN DEĞİL. Ambalajlı su da “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik”’te belirtilen standartlara uygun olmalıdır. Bu tür suların denetiminin yeterli olmaması, kaynağının sürekli denetiminin yapılmaması su kalitesindeki sorunların sürekli izlenememesi, ambalajın (plastik şişelerin) ve bu ambalajda beklemesinin yaratacağı ek sorunlar olabilir. Ayrıca; plastik şişelerde uygun olmayan koşullarda uzun süre bekletilmesine bağlı olarak sularda mikroplara bağlı kirlilik meydana gelebilir.

22. Sağlıklı suya erişebilmek bir insan hakkı mıdır?

EVET. Temiz suya ulaşabilmek Dünya Sağlık Örgütü tarafından 1978 yılında koşullardan bağımsız olarak bireylere mutlak ulaştırılması gereken bir sağlık hizmeti olarak tanımlanmıştır (10). Türkiye de bu yaklaşımın tarafı olmuştur.

23. Suyun para ile satılması uygun mudur?

HAYIR. Su hakkı en temel insan hakkıdır.

24. Su sağlığı ile ilgili konularda bilgi almak bireysel bir hak mıdır?

EVET. Bireylerin ve toplumların sağlıklarını yakından ilgilendiren bir konuda yansız, şeffaf, doğru ve güncel bilgilere ulaşma hakları bulunmaktadır.

25. Su sağlığı ile ilgili bireyin sorumlulukları nelerdir?

Su sağlığı ile ilgili bireye düşen sorumluluklar son derece kısıtlıdır. Bu sorumluluklar çoğunlukla su tasarrufu yapılması ile ilgilidir. Tasarruf anında yapılması önerilen ayrıntıların birey tarafından bi-linmesi ve uygulanması sağlıklı içme ve kullanma suyuna ulaşma açısından önem taşır (8,9).

Ankaram Platformu*
Su Hakkı Girişimi
*68’liler Dayanışma Derneği,Altı Nokta Körler Derneği,Ankara Fotoğraf Sanatçıları Derneği,Ankara Halkevleri,Ankara Kız Lisesi Mezunları Derneği,Ankara Tabip Odası,Çağdaş Gazeteciler Derneği,Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği,Çayyolu Platformu,“Çevre Mühendisleri Odası Ankara Şubesi”,Çiğdemim Derneği,DİSK ANKARA TEMSİLCİLİĞİ,Disk Emekli-Sen,DİSK-DEV MADEN-SEN,DİSK-OLEYİS,Edebiyatçılar Derneği,Eğit-Der,“Elektrik Mühendisleri Odası Ankara Şubesi”,Gıda Mühendisleri Odası,Gündem Çocuk Derneği,Hacı Bektaş Veli Anadolu Kültür Vakfı,Hacı Bektaşi Veli Kültür ve Tanıtma Derneği,“Harita ve Kadastro Müh.OdasıAnkara Şubesi”,“İnsan Hakları Derneği Ankara Şubesi”,İnşaat Mühendisleri Odası Ankara Şubesi,Jeoloji Mühendisleri Odası,KA-DER Ankara Şubesi,Kadın Dayanışma Vakfı,Kavaklıderem Derneği,KESK Ankara Şubeler Platformu,Kimya Mühendisleri Odası Ankara Şubesi,Koruma Ve Restorasyon Uzmanları Derneği,Küresel Denge Derneği,Maden Mühendisleri Odası,“Makine Mühendisleri Odası Ankara Şubesi”,Metalurji Mühendisleri Odası,Meteoroloji Mühendisleri Odası,Mimarlar Odası Ankara Şubesi,Mülkiyeliler Birliği,Odtü Mezunları Derneği,Peyzaj Mimarları Odası,“Pir Sultan Abdal Kül-tür Derneği Genel Merkezi”,Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği,Spina Bfida derneği Ankara Şubesi,Su ve Kanal Çalışanları Derneği (SUKA-DER),“Şehir Plancıları Odası Ankara Şubesi”,Toplum Sorunları Araştırma Merkezi,Tüketici Dernekleri Federasyonu,Tüketici Hakları Derneği,Tüketiciyi Koruma Derneği,Tüm İşçi Emeklileri Derneği,Türk Mühendisler Birliği,Türk Serbest Mimarlar Derneği,Türkiye İnsan Hakları Vakfı,TÜRMOB,Uçan Süpürge,Yeniay Sosyal danışma Merkezi,Zihinsel Özürlüler Federasyonu,Ziraat Mühendisleri Odası

Kaynaklar
1. Yassi A, Kjelström T, Kok de T, Guidotti LT, Basic Environmental Health, Chapter 6, UNEP, Oxford 2001.
2. Güler Ç, Benli D, Vaizoğlu S. Su Kirliliği. Halk Sağlığı Temel Bilgiler Kitabında. Hacettepe Üniversitesi Yayınları, 2006; 521-537.
3. Resmi gazete 25730, 17.02.2005.
4. Koren H., Bisesi M., Handbook of Environmental Health and Safety, Lewis Publishers, 1996.
5. Güler Ç. Irnak Suyu ve Halk Sağlığı. Özgür Doruk Güler Çevre Dizisi:6; Yazıt Yayıncılık, Ankara, 2008.
6. Güler Ç. Su Kesintisi Yapılan İllerde Alınması Gereken Halk Sağlığı Önlemleri. Özgür Doruk Güler Çevre Dizisi:6; Yazıt Yayıncılık, Ankara, 2008.
7. Tekbaş ÖF. Pratik Su Analizi ve Su Dezenfeksiyonu, Toplum Sağlığı Dizisi: 25, Tıbbi Dökümentasyon Merkezi, Ankara, 1999.
8. Güler Ç. İstenmeyen Bir Seçenek: Evsel Su Arıtım Aygıtları. Özgür Doruk Güler Çevre Dizisi:25; Yazıt Yayıncılık, Ankara, 2008.
9. Editörden. İçme ve Kullanma Sularının Kullanımında Dikkat Edilecek Hususlar. TAF Preventive Medicine Bulletin, 2008: 7 (3).
http://www.gata.edu.tr/dahilibilimler/halksagligi/bulten.htm ; http://www.korhek.org Erişim tarihi: 14 Temmuz 2008.
10. Öztek Z. Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi ve Sağlık Ocağı Yönetimi, Palme Yayıncılık, Ankara, 2004

http://www.ttb.org.tr/halk_sagligi/Sunum_ve_Secilen_Belgeler/ATO_su_brosur_4.pdf